Kategorie
Nowości
Pamiętniki o elekcji Augusta II na króla polskiego i o początkach wojny północnej (1696-1702)
Pamiętniki o elekcji Augusta II na króla polskiego i o początkach wojny północnej (1696-1702)
53.00zł
Informacje
Mircea Eliade w Polsce. Recepcja religioznawczo-kulturowa
39.90zł
od beata skarzynska Data dodania: piątek, 28 październik 2011

Do koszyka
Mimo bogatej literatury dotyczącej różnych aspektów twórczości jednego z najbardziej znanych w świecie filologa, etnologa, kulturologa, humanisty, religioznawcy, aktywnego uczestnika spotkań i członka American Society for the Study of Religion założonego w Chicago w 1958 r. (Chicago School), założyciela w 1961 r. międzynarodowego czasopisma History of Religions, redaktora monumentalnej 16-tomowej Encyclopedia of Religion (1987), Mircei Eliadego (1907-1986), czującego się równie dobrze Rumunem, Francuzem, Amerykaninem czy Hindusem, ale głęboko tkwiącego w tradycji chrześcijańsko-prawosławnej, z równą swobodą piszącego w trzech językach: rumuńskim, francuskim i angielskim (znał także włoski, hebrajski i perski) - nie łatwo jest sklasyfikować jego poglądy oraz twórczość literacką i naukową, gdyż nie mieszczą się one w tradycyjnych podziałach i schematach.
W swym długim i bogatym życiu był dziennikarzem, powieściopisarzem, dyplomatą, nauczycielem akademickim oraz mistrzem inspirującym swoich zwolenników.

Wyjątkowa erudycja pozwalała mu swobodnie przekraczać przyjęte w nauce granice i prowadzić badania interdyscyplinarne. Pisał powieści fantastyczne, krótkie eseje i obszerne monografie, zajmował się historią religii i religioznawstwem w ogóle, religiami archaicznymi i wschodnimi, alchemią, szamanizmem i jogą oraz praktyczną odnową kultury zachodniej. Posiadał wiele darów ducha, jak szlachetność i subtelność myśli, inteligencję, nieposkromioną ciekawość naukową, upartą pracowitość i dobrą pamięć. Umiejętność wczuwania się oraz wszechstronność i głębia sprawiały, że w pracach swych swobodnie poruszał się w czasie i przestrzeni oraz stawiał tezy, często kontrowersyjne, w sposób ujawniający nowe, nieprzewidziane horyzonty. Aczkolwiek nie zamierzał stworzyć żadnej szkoły, to jednak zgromadził wokół siebie wielu uczniów z Europy, obu Ameryk i Azji.

Nie ulega wątpliwości, że mimo istniejących dyskusji, M. Eliade chciał uchodzić przede wszystkim za religioznawcę, historyka idei religijnych i badacza-tropiciela śladów sacrum oraz obecności ducha w całym świecie i wszystkich okresach jego dziejów. Twierdził, że największym osiągnięciem XX w. nie były ani odkrycia naukowe, ani rewolucyjne przemiany społeczne, lecz wtórne odkrycie podstawowego znaczenia sacrum dla ludzkiego życia; był przekonany, że badania nad religią odgrywają ważną rolę w kulturze współczesnej nie tylko dlatego, że zrozumienie archaicznych i egzotycznych religii może przyczynić się do interkulturowego dialogu, lecz przede wszystkim dlatego, że historia religii dostarcza głębokiej wiedzy o człowieku, na podstawie której na skalę światową może rozwinąć się nowy humanizm. Był zdecydowanym przeciwnikiem materializmu i wszelkich ideologii skrajnie racjonalistycznych, stał się prorokiem odrodzenia religijności na przełomie XX w. i XXI w.
Dziś już wiadomo, że to m.in. dzięki wszechstronnym badaniom M. Eliadego od końca lat sześćdziesiątych minionego stulecia religia jest znowu na serio traktowana przez zachodnich intelektualistów. Powtórnym naukowym przemyśleniom poddano utrzymywane od rewolucji francuskiej tezy, że religia jest tylko przejściowym stadium kultury; że europejskie i pozaeuropejskie procesy sekularyzacyjne są powszechne i nieodwracalne; że religia mieści się w ramach zachowań prywatnych, odgrywających w kulturze rolę przypadkową i na ogół negatywną, hamującą rozwój kulturowy i cywilizacyjny; że między religią a nauką zachodzi nieprzezwyciężalny konflikt. Okazało się, że stawianie prognoz w tak delikatnej rzeczywistości jak religia jest nie mniej ryzykowne i trudne, niż ocena myśli i uczynków człowieka.
Gdzieś pośród tych rozważań i wspomnianej problematyki należy umieścić książkę dr Beaty Skarżyńskiej Mircea Eliade w Polsce. Recepcja religioznawczo-kulturowa, dotowaną przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego i opublikowaną w 2009 r. przez Wydawnictwo Neriton w Warszawie. Jest to zmieniona nieco wersja dysertacji doktorskiej, obronionej na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie w 2003 r. Autorka podjęła jeden z centralnych problemów spuścizny eliadowskiej w świecie, koncentrując swoją uwagę na jej recepcji w Polsce i stawiając sobie za główny cel nie skrupulatne wymienianie wszystkich cytowanych tekstów, lecz ich ogólny wpływ na autorów polskich w drugim półwieczu minionego stulecia, rozpatrywany w dwóch aspektach: religioznawczym i kulturowym, wynikających ze specyfiki założeń, jakie przyjął M. Eliade w uprawianym przez siebie modelu religioznawstwa.
Dotyczy to interdyscyplinarności uwzględniającej zarówno pozadyscyplinarny zasięg warsztatu badawczego, jak i kierunek odwrotny - oddziaływanie na religioznawstwo innych dziedzin nauk humanistycznych. Eliadowska teza, że religia jest czynnikiem kulturotwórczym, przewija się w wypowiedziach wielu żyjących jeszcze autorytetów, dlatego sformułowanie podtytułu książki: recepcja religioznawczo-kulturowa jest całkowicie słuszne i merytorycznie uzasadnione.
Autorka przedstawia problematykę w pięciu rozdziałach. Po uwagach wstępnych (str. 9-18), charakteryzujących walor podjętego zagadnienia, uzasadniających go i wyjaśniających zakres problematyki, po zwróceniu uwagi na metodę stosowaną w pracy i zasygnalizowaniu jej treści, w rozdziale I (s. 19-37) charakteryzuje psychogenezę orientacji eliadowskiej i jej religioznawcze inspiracje; ukazuje sylwetkę Mircei Eliadego i charakter jego dokonań, jego formację intelektualną w kontekście rumuńskich elit przed drugą wojną światową, jego kontakty z religioznawcami włoskimi, inspiracje i kontakty naukowe podczas emigracji w Paryżu (z G.C. Jungiem) oraz wykazuje eliadowskie związki z niektórymi religioznawcami z Polski (St. Scheyer, B. Malinowski, J. Przyłuski, W. Sieroszewski) w tym celu, aby ułatwić próbę rekonstrukcji polskiego kontekstu recepcji eliadyzmu w naszym kraju.
Rozdział II (str. 38-66) na podstawie źródeł i opracowań określa zakres pojęcia eliadyzm, charakter i wymiar jego przesłania, precyzuje jego istotę oraz funkcjonowanie. Wyróżnia głównie trzy jego znaczenia: eliadyzm jako system poglądów na religioznawstwo jako samodzielną naukę i jej metodologię, której twórcą był M. Eliade; po wtóre, eliadyzm jako system poglądów M. Eliadego i jego zwolenników-kontynuatorów oraz modyfikatorów jego poglądów; po trzecie wreszcie eliadyzm jako system obejmujący wymienione wyżej dwa znaczenia oraz rekonstrukcje i modyfikacje poglądów eliadowskich, odwołujących się zarówno do poglądów samego M. Eliadego, jak i jego uczniów. W tym sensie eliadyzm to teologiczno-filozoficzno-religioznawcza synteza dorobku M. Eliadego, jego uczniów i współczesnych autorów system ten komentujących, krytykujących bądź uzupełniających, a zatem popularyzujących go i aktualizujących.
W aspekcie recepcji eliadyzmu autorka wymienia jeszcze czwarte jego znaczenie - recepcja eliadyzmu w różnych środowiskach pozanaukowych i pozareligioznawczych - recepcja eliadyzmu literackiego. Zwraca też uwagę, co należy podkreślić, na zbieżność nauczania papieskiego, szczególnie na płaszczyźnie języka, z niektórymi ujęciami eliadowskimi jako wypełnienie przesłania religioznawcy i ukazanie pewnej propozycji realizowania go na sposób Chrystusowy w Kościele. Eliadowskie przesłanie dla kultury jest proste: kultura winna być zorientowana na sacrum i jego przeżywanie w życiu zarówno jednostki, jak i społeczeństw, gdyż dopiero taka orientacja daje szansę na to, że kultura będzie kulturą ludzką, nie psychotyczną i podatną na dewiacje polityczne, technokracją, konsumeryzmem, jednym słowem gwałtem zadanym rzeczywistej strukturze duchowej człowieka.
Rozdział III (str. 67-84) koncentruje się na systematyzacji i periodyzacji recepcji eliadyzmu w Polsce w latach 1950-2000 na tle ogólnej sytuacji wydawniczej. W latach pięćdziesiątych, naznaczonych stalinowskim terrorem, recepcja dzieł M. Eliadego wydawanych wówczas w Paryżu była niemożliwa. Sytuacja nieco polepszyła się w latach sześćdziesiątych. Naukowcy polscy, zwłaszcza teolodzy i filozofowie, byli mniej lub bardziej zaangażowani w prowadzeniu dialogu, korzystali z niektórych dzieł M. Eliadego, np. Traktatu o historii religii, Warszawa1966, co można uznać za początek recepcji eliadyzmu w Polsce.
Lata siedemdziesiąte wzbogacają recepcję dzieł M. Eliadego, szczególnie dzieł literackich; przede wszystkim zaś lata osiemdziesiąte okazały się bardzo owocne w tym zakresie. Ukazało się w języku polskim monumentalne dzieło, które przetłumaczył St. Tokarski, Historia wierzeń i idei religijnych, Warszawa 1988, Instytut Wydawniczy Pax , ze znakomitym wprowadzeniem A(ndrzeja) B(ronka SVD) Człowiek - Dzieje - Sacrum - Religia (str. V – XXII) oraz unikalna monografia St. Tokarskiego Eliade i Orient, Wrocław 1984.
W latach dziewięćdziesiątych, wraz ze zmianami politycznymi, rozpoczęła się już prawdziwa eksplozja wydawnicza; ukazało się wiele tłumaczeń głównie pozycji naukowych i pamiętnikarskich M. Eliadego.
Rozdział IV (str. 85-117) rozpatruje recepcję eliadyzmu w perspektywie humanistycznej, zgodnie z poszerzonym eliadowskim rozumieniem religioznawstwa jako narzędzia odnowy współczesnego humanizmu; analizuje również recepcje cząstkowe: humanistyczną i jej odmiany (analogiczna, symbolizm religijny i symbolizm poetycki, mity współczesności, religioznawstwo jako metapsychoanaliza, stawanie się w codzienności, dramat sakralny), orientalistyczną, antropologiczną (kulturową i religioznawczą), filozoficzną (eliadowska sacrologia) i psychologii religii (doświadczenie Boga, psychologia mitu).
Rozdział V (str. 118-183) syntetyzuje recepcję religioznawczą jako klucz interpretacyjny eliadyzmu. Autorka skoncentrowała się na omówieniu recenzji książkowych, publikacji wydawniczych, na tematyce i metodologii badawczej ujmowanych jako źródło recepcji religioznawczej, gdyż naukowa recepcja religioznawcza dokonuje się przede wszystkim właśnie na tych dwóch płaszczyznach: tematyki i metodologii. W zakresie tematyki można wymienić takie, jak biokosmizm, inicjacja, szamanizm, symbolika, przestrzeń, adaptacja i inkulturacja, dialog międzykulturowy i międzyreligijny, magia, mit, hinduizm, buddyzm, religie efemeryczne (nowe ruchy religijne i religie synkretyczne), mistyka i doświadczenie religijne, morfologia sacrum i profanum i in.
W dziedzinie metodologii widoczne są poważne braki opracowań monograficznych, co prawdopodobnie ma związek z istnieniem nie wielu naukowych ośrodków studiów religioznawczych w Polsce. Autorka zdaje sobie sprawę, że próba rekonstrukcji i prezentacji obrazu recepcji w oparciu o pozycje książkowe, artykuły i cytaty odnoszące się do poszczególnych koncepcji jest możliwa tylko w ograniczonym zakresie, gdyż recepcja eliadyzmu w Polsce jest poważnie opóźniona, nie była jeszcze dotąd poddana analitycznemu opisowi czy systematyzacji. Wszelako przedstawiona przez autorkę recepcja eliadyzmu w Polsce zasługuje na szczególną uwagę i należy ją uznać za merytorycznie całkowicie uzasadnioną i zadowalającą.
Na uwagę zasługuje również zakres i sposób wykorzystania źródeł, opracowań i literatury przedmiotu. Wykaz cytowanych opracowań obejmuje 10 stronic (s. 190-199), co chlubnie świadczy nie tylko o erudycji autorki, lecz także o umiejętności właściwego posługiwania się obfitymi źródłami i wielce nieraz skomplikowanymi i zróżnicowanymi publikacjami naukowymi. Ogromna literatura została rzetelnie i skrupulatnie wykorzystana i nie stanowi, jak to nieraz bywa, li tylko ozdobnika w przypisie.
Jeszcze tylko z obowiązku recenzenta trzeba zwrócić uwagę na nieliczne i nieistotne dla dzieła potknięcia czy uchybienia, których autorce pomimo sumienności i staranności w podejściu do warsztatu pisarstwa naukowego uniknąć się nie udało, jak na przykład „dzień modlitw o pokój w Warszawie” (str. 63) zamiast „dzień modlitw w Warszawie o pokój”. Na ATK nie istniała (i nie istnieje) Katedra Historii Misjologii (str. 65 przypis 77), lecz Katedra Historii Misji.
Studia Philosiphiae Christiane (str. 114, 193) zamiast Studia Philosophiae Christianae. Gertardus van der Leeuw (str. 172 przypis 150, 197) zamiast Gerardus ven der Leeuw. Karasek D., [...] Űber das gegenseitige Verältnis zwischen. Philosophie und Religion in der Kultur [...] (str. 195) zamiast Űber das gegenseitige Verhältnis zwischen Philosophie und Religion in der Kultur [...]. Redaktorem książki Chrześcijaństwo wśród religii (str. 193) nie jest T. Dajczer, lecz M. Bałka. Szkoła Chicago Stanisława Tokarskiego (str. 199) ukazała się nie w roku 2002, lecz w roku 2001 i in.
W niezbyt bogatej polskiej literaturze religiologicznej, a eliadowskiej szczególnie, dzieło dr Beaty Skarżyńskiej stanowi pozycję wyjątkową, unikalną wobec braku jakiegokolwiek opracowania na ten temat. Autorka podjęła trudne i w ogóle niezbadane w naszym kraju zagadnienie, które poddała wielostronnej analizie i systematyzacji. To pierwsza wszechstronna, dojrzała i - trzeba przyznać - udana próba syntezy recepcji religioznawczo-kulturowej (i eliadyzmu w ogóle) w Polsce. Szczególnym walorem książki jest jej aktualność z punktu widzenia teoretycznego i informacyjnego.
Prof. dr hab. Władysław Kowalak SVD
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa

1. Despite the wealth of literature concerning various aspects of the
creation of one of the most world famous philologists, ethnologists,
culturologists, humanists, religious teachers, active participant at
meetings and member of the American Society for the Study of Religion opened in Chicago
in 1958 (Chicago School), founder in 1961 of the international magazine
History of Religions, editor of the monumental 16 volume Encyclopedia of Religion
(1987), Mircea Eliade (1907-1986),considered equally well to be
Romanian, French, American or Hindu, but sticking deeply to
the Christian-Orthodox tradition, writing with equal freedom in
three languages: Romanian, French and English (very good at also a, Hebrew, and
Persian Italian)-it is not easy to classify his views and literary and scientific output, because they aren't located in any traditional divisions and schemes.
2. In his long and rich life he was a journalist, novelist,
diplomat, academic teacher and inspiring champion of his
supporters.
3. Exceptional erudition allowed him to freely exceed accepted boundaries
in science and interdisciplinary research. He wrote fantasy novels, short
essays and extensive monographs. He dealt with history of religion and
religious studies in general, with archaic and eastern religions,
alchemy, shamanism and yoga and the practical revival of western
culture. He had many gifts of the spirit such as nobleness and subtlety
of thought, intelligence, unrestrained scientific curiosity, stubborn
diligence and a good memory.
The ability to empathize with versatility and depth meant that his works
moved freely in space and time. Also he put the ideas, often
controversial, in such a way that they disclosed new, unforeseen
horizons. However he had no intention of organizing any specific school or direction in his discipline, but still he gathered many students from Europe, both Americas and Asia.
He was a strong opponent of materializm and all extremely rationalist
ideologies and he became the prophet of a religous revival at the turn of
the 20th and 21st centuries.
5 Today it is clear to many that thanks to M Eliade for his comprehensive
examination of the past century at the end of the sixties religion is
once more taken seriously by Western intellectuals. The premise that
religion is only a transitional stage was subjected to scientific
investigation in those cultures influenced by the French Revolution; that
European and non European secularization processes are prevalent and
irreversible; that religion is located within the framework of private
behavior, playing the role of culture accidentally , being generally
negative, and hindering the cultural development of civilization; that
between religion and science is insurmountable conflict . It appeared that
making forecasts in so fragile a reality as religion is no less risky and
difficult than in the evaluation of human thought and acts.

Ocena: 5 z 5 gwiazdek [5 z 5 gwiazdek]
Powrót Napisz recenzję
Autorzy
Powiadomienia
Informowanie o produktachInformuj mnie o aktualizacjach produktu Mircea Eliade w Polsce. Recepcja religioznawczo-kulturowa
Dla znajomego


Powiedz o tym znajomym